Akaryakıt otomasyon sistemi nedir, ne işe yarar?

Pompayı, tankı ve satış anını yöneten sistemin ne yaptığı, neyi yapmadığı ve istasyon yönetim programıyla arasındaki fark.

OneSoft Yazılım · · 7 dakika okuma

Kısa cevap

Akaryakıt otomasyon sistemi, istasyondaki pompa ve tank donanımını kontrol eden, satışın anını kaydeden sistemdir. Tabancadan akan litreyi ölçer, tank seviyesini okur, satışı yetkilendirir ve bu hareketleri kayıt altına alır. Yaptığı iş sahadaki donanımı yönetmektir; vardiya kapanışı, veresiye ve cari hesaplar, market satışı, kârlılık ve yönetim raporları onun asıl alanı değildir. İstasyonların çoğunda otomasyon sistemi ile bir yönetim programı birlikte kullanılır: biri veriyi üretir, diğeri o veriden işletmeyi yönetilebilir kılar.

Otomasyon sistemi tam olarak neyi yönetir?

Otomasyon, adı üstünde, sahadaki donanımın işleyişini otomatikleştirir. Tipik olarak şu işleri yapar:

  • Pompa ve tabanca kontrolü: tabancanın yetkilendirilmesi, satışın başlatılıp durdurulması
  • Satış anının kaydı: hangi tabancadan, hangi üründen, kaç litre, hangi tutarda
  • Fiyat değişikliğinin pompalara ve varsa fiyat panosuna iletilmesi
  • Ön ayarlı satış: tutar ya da litre limitiyle dolum yapılması
  • Pompacı tanıma: pompacının kart veya anahtarla satışa kendini tanıtması
  • Totalizatör (sayaç) değerlerinin okunması
  • Tank seviye probundan stok ve varsa su seviyesi okuması
  • Teslimat sırasında tank seviyesindeki değişimin izlenmesi
  • Alarmlar: tank üst ve alt seviye, su tespiti, olası sızıntı uyarıları
  • Ödeme tarafındaki cihazlarla haberleşme ve satış belgesinin oluşturulması
  • Taşıt tanıma donanımı varsa aracın tanınması ve satışın ilgili hesaba yazılması
  • Satış ve tank verisinin raporlanması, gerektiğinde dışa verilmesi

Buradaki işlerin tamamı “satış anı” ile ilgilidir. Otomasyonun ürettiği veri doğruysa, sonraki her hesap da doğru kurulabilir; veri eksik ya da hatalıysa hiçbir yönetim programı bunu sonradan telafi edemez.

Sistem hangi parçalardan oluşur?

Marka ve model fark etmeksizin otomasyon kurulumları üç katmandan oluşur:

  1. 1

    Saha donanımı

    Pompa üzerindeki elektronik kart, tank seviye probu, varsa taşıt tanıma üniteleri ve bunların kablolaması. Kalibrasyon ve periyodik bakım bu katmanın işidir.

  2. 2

    İstasyon denetleyicisi (sahada otomasyon bilgisayarı da denir)

    Sahadaki donanımla konuşan, satışı yetkilendiren ve kayıtları tutan birim. Genellikle istasyon ofisindeki bir cihaz ya da bilgisayardır.

  3. 3

    Ofis yazılımı

    Satış, vardiya ve stok hareketlerinin görüldüğü ekranlar. Otomasyon üreticisinin kendi yazılımıdır; kapsamı üreticiye göre belirgin biçimde değişir.

Otomasyon neyi çözmez?

Otomasyon kurduktan sonra “artık her şey sistemde” beklentisi sık görülür. Oysa aşağıdaki başlıklar otomasyonun asıl alanı değildir; ofis yazılımı bunların bir kısmına dokunsa bile derinliği genellikle işletmenin ihtiyacının altında kalır. Örneğin birçok otomasyon yazılımı tank mutabakatı yapar — prob ölçümünü satışla karşılaştırır; ancak alış faturası ve irsaliyeyle birleştirilmiş dönemsel stok takibi genellikle kapsam dışındadır.

  • Pompacı bazında vardiya kapanışı: teslim edilen nakit, açık ve fazla hesabı (ayrıntılı anlatım)
  • Veresiye ve cari hesaplar: müşteri bakiyesi, ekstre, tahsilat takibi (Excel mi program mı)
  • Market tarafının akaryakıtla aynı yapıda yönetilmesi
  • Kârlılık ve marj hesabı: prim, iskonto ve stok farkı etkisiyle birlikte (nasıl hesaplanır)
  • Muhasebe ve e-Fatura tarafına veri aktarımı
  • Farklı veri kaynaklarını (market, cari, muhasebe) birleştiren çok istasyonlu raporlama
  • Muhasebe kayıtlarıyla (alış faturası, irsaliye) birleştirilmiş dönem bazlı stok takibi (stok farkı)

Otomasyon sistemi mi, yönetim programı mı?

İkisi rakip değil, farklı katmanlardır. Çoğu istasyonda birlikte çalışırlar.

KonuOtomasyon sistemiİstasyon yönetim programı
Temel göreviDonanımı kontrol eder, satış anını kaydeder.Kaydı vardiya, cari, stok ve kâra dönüştürür.
Nerede çalışırPompa, tank probu ve saha donanımında.Ofiste ve merkezde, genellikle web üzerinden.
Kurulumu kim yaparOtomasyon firması ve yetkili teknik servis.Yazılım firması; donanıma dokunmaz.
Değiştirme maliyetiYüksek: saha donanımı ve kalibrasyon işi.Düşük: veri erişimi varsa yazılım katmanı değişir.
Veresiye ve cariOdak noktası değildir.Müşteri bazında bakiye, ekstre, tahsilat.
KârlılıkOdak noktası değildir.Ürün ve dönem bazında marj.
Bakım ve kalibrasyonPeriyodik ve zorunludur.Donanım bakımı gerektirmez.
Değiştirme serbestliğiDağıtıcı (bayilik) sözleşmesine bağlı olabilir.Genellikle işletmenin kendi tercihidir.

OneSoft pompa veya tank donanımı satmaz; yönetim programı tarafında çalışır. Bu ayrımın pratik sonucu şudur: yönetim programını değiştirmek otomasyonu değiştirmek anlamına gelmez.

Otomasyon seçerken sorulacak sorular

Kurulumdan sonra fark edilen konular en pahalı olanlardır. Teklif alırken şunları yazılı olarak sorun:

  1. 1

    Veriye erişebiliyor muyum?

    Sistemin ürettiği satış, vardiya ve tank verisine dışarıdan erişilebiliyor mu; dışa aktarım ya da bağlantı imkânı var mı? Bu soru ileride yönetim programı, muhasebe veya raporlama eklemek istediğinizde belirleyici olur.

  2. 2

    Veri bende mi kalıyor?

    Kayıtlar nerede tutuluyor, yedeği nasıl alınıyor, sözleşme bittiğinde geçmiş veriye erişiminiz devam ediyor mu?

  3. 3

    Servis ve yedek parça

    Arıza durumunda müdahale süresi nedir, yedek parça temini nasıl sağlanıyor, bölgenizde yetkili servis var mı?

  4. 4

    Kalibrasyon ve bakım kapsamı

    Periyodik bakım sözleşmeye dahil mi, kalibrasyon işlemleri kimin sorumluluğunda?

  5. 5

    Dağıtıcınızın bir şartı var mı?

    Akaryakıt dağıtıcısıyla yapılan bayilik sözleşmesi, belirli bir otomasyon sistemini şart koşabilir ya da sistemi dağıtıcı sağlayabilir. Teklif almadan önce sözleşmenizdeki bu maddeyi kontrol edin; seçim serbestliğinizi doğrudan belirler.

  6. 6

    Mevcut donanımla uyum

    Pompalarınızın ve tank probunuzun mevcut durumu yeni sistemle çalışıyor mu, yoksa değişim gerekiyor mu? Eski pompalarda elektronik kart değişimi veya dönüşüm gerekebilir.

  7. 7

    Raporlama derinliği

    Ofis yazılımı hangi raporları veriyor; istediğiniz bir rapor yoksa alternatif yolunuz ne?

  8. 8

    Büyüme senaryosu

    İkinci bir istasyon açarsanız sistem merkezden izlenebiliyor mu, yoksa her istasyon ayrı ada gibi mi çalışıyor?

Fiyatı ne belirler?

Otomasyon fiyatı tek bir liste rakamı değildir; büyük ölçüde sahadaki işin büyüklüğüne bağlıdır. Teklifleri karşılaştırırken şu kalemlerin hepsinin kapsama dahil olup olmadığına bakın:

  • Tabanca ve pompa sayısı
  • Mevcut pompaların uyumu: eski pompalarda elektronik kart değişimi veya dönüşüm gerekebilir
  • Tank sayısı ve seviye probu durumu (mevcut mu, yenilenecek mi)
  • Taşıt tanıma donanımı istenip istenmediği
  • Kablolama, haberleşme hattı (internet bağlantısı) ve saha işçiliği
  • Ödeme cihazlarıyla haberleşme kurulumu
  • Yazılım lisansı ya da yıllık kullanım ücreti
  • Kurulum, devreye alma ve personel eğitimi
  • Yıllık bakım ve destek sözleşmesi, yedek parça koşulları

Teklifler arasındaki farkın büyük kısmı genellikle donanım kalemlerinden ve bakım sözleşmesinin kapsamından doğar. İlk yatırım kadar beş yıllık toplam maliyeti de hesaplayın. Dağıtıcınızın sağladığı katkı veya destek de toplam maliyeti değiştirebilir.

Yasal çerçeve

Akaryakıt istasyonlarında pompa, ödeme kaydedici cihaz ve otomasyon sistemine ilişkin düzenlemeler bulunur; bu düzenlemeler zaman içinde güncellenir ve istasyonun lisans durumuna göre farklılık gösterebilir.

Bu rehber teknik ve operasyonel bir anlatımdır; yükümlülüklerinizin güncel kapsamı için mali müşavirinize ve otomasyon firmanıza danışın.

Otomasyonunuz varsa bir sonraki adım

Otomasyon sistemi çalışıyor ama “patronun istediği rapor” alınamıyorsa, sorun genellikle verinin yokluğu değil, veriye ulaşılamaması ya da farklı kaynakların bir araya getirilememesidir. Bu noktada iki yol vardır: otomasyon firmasından ek raporlama talep etmek ya da mevcut veriyi kullanan bir akaryakıt istasyonu yönetim programı eklemek. İkinci yolda saha donanımına dokunulmaz, kurulum süresi kısadır ve otomasyonunuzu değiştirmeniz gerekmez.

Sık sorulan sorular

Akaryakıt otomasyon sistemi nedir?

İstasyondaki pompa ve tank donanımını kontrol eden, satışın anını kaydeden sistemdir. Tabancayı yetkilendirir, akan litreyi ölçer, totalizatör ve tank seviyesi verilerini okur, satış belgesinin oluşmasını sağlar. Kısaca sahadaki donanımı yönetir.

Otomasyon sistemi ile istasyon yönetim programı arasındaki fark nedir?

Otomasyon donanımı yönetir ve satış anını kaydeder; yönetim programı bu kaydı vardiya kapanışına, veresiye ve cari bakiyeye, stok takibine, market satışına ve kârlılık raporuna dönüştürür. İstasyonların çoğunda ikisi birlikte kullanılır.

Otomasyon sistemi olmadan istasyon yönetilebilir mi?

Satışın kaydı elle tutulabilir, ancak pompa sayacı ile satış kaydının eşleşmesi ve tank stokunun izlenmesi büyük ölçüde manuel işe kalır. Pratikte otomasyon, hatanın kaynağını bulmayı mümkün kılan temel veri katmanıdır.

Mevcut otomasyon sistemimle farklı bir yönetim programı kullanabilir miyim?

Genellikle evet. Belirleyici olan, otomasyonun ürettiği veriye erişim imkânının bulunmasıdır. Erişim varsa yönetim programı bu veriyi kullanır; saha donanımına dokunulmaz ve otomasyon değiştirilmez. Erişim biçimi sisteme göre değiştiği için önce kontrol edilmelidir.

Otomasyon sistemini istediğim firmadan alabilir miyim?

Her zaman değil. Akaryakıt dağıtıcısıyla yapılan bayilik sözleşmesi belirli bir otomasyon sistemini şart koşabilir ya da sistemi dağıtıcı sağlayabilir. Teklif sürecine başlamadan önce sözleşmenizdeki ilgili maddeyi kontrol etmek, boşa giden görüşmeleri önler.

Otomasyon sistemi fiyatları neye göre belirlenir?

Tabanca ve pompa sayısı, tank sayısı ve mevcut prob durumu, taşıt tanıma ihtiyacı, kablolama ve saha işçiliği, kurulum ve eğitim, bir de yıllık bakım sözleşmesi fiyatı belirleyen başlıca kalemlerdir. Teklifleri karşılaştırırken ilk yatırımın yanında bakım dahil çok yıllık toplam maliyete bakmak daha doğru sonuç verir.

Otomasyon verisi ile stok farkı hesaplanabilir mi?

Otomasyon, hesabın girdilerini üretir: pompa satışı, totalizatör değerleri ve tank seviyesi okumaları. Teorik stokun hesaplanıp fiili ölçümle karşılaştırılması, teslimat ve transferlerin aynı döneme eşleştirilmesi ise yönetim katmanının işidir. Hesabın ayrıntısı için stok farkı rehberine bakabilirsiniz.

Otomasyonunuz var ama istediğiniz raporu alamıyor musunuz?

Mevcut sisteminizin verisine erişim koşullarını ve hangi raporların kurulabileceğini birlikte değerlendirelim. Saha donanımınıza dokunmadan.